Congo-Brazzaville in een notendop

 

Eerlijk gezegd: voordat ik in 2011 voor het eerst naar Congo ging, wist ik niet dat er twee Congo’s bestaan: de Republiek Congo (voormalig Frans-Congo) en de Democratische Republiek Congo (voormalige Zaïre en daarvoor Belgisch-Congo). Omdat twee Congo’s voor veel verwarring zorgen, worden de Congo’s ook wel nader geduid met de toevoeging van hun hoofdsteden. Congo-Brazzaville is de Republiek Congo; Congo-Kinshasa de Democratische Republiek Congo of kortweg DRC. Over Congo-Kinshasa is veel informatie te vinden. Het heeft een tragische geschiedenis die David van Reybrouck uitgebreid beschrijft in zijn indrukwekkende boek ‘Congo. Een geschiedenis’. Congo-Brazzaville heeft een ander verhaal, maar er is weinig over te vinden.

 

Koloniale geschiedenis

In 1880 kwam het huidige Congolees grondgebied door toedoen van de ontdekkingsreiziger Pierre Savorgnan de Brazza onder zogenoemde Franse bescherming. Aan de andere kant van de Congo-rivier was Henry Stanley druk bezig met het toe-eigenen van land in naam van de Belgische koning Leopold II, en dat zat Frankrijk niet lekker. In 1891 werd de kolonie Frans-Kongo opgericht. Dit werd in 1910 onderdeel van Frans Equatoriaal Afrika. Dat bestond uit de huidige landen Gabon, Centraal-Afrikaanse Republiek, Tsjaad en Congo-Brazzaville. Franse bedrijven mochten vanaf toen het land en haar grondstoffen exploiteren. (Dat hebben ze rijkelijk gedaan, en doen ze tot op de dag van vandaag nog steeds.) Gedurende de Duitse bezetting in WOII zetelde de Franse regering onder leiding van Charles de Gaulle in Brazzaville. Na de oorlog werd het land een Frans overzees gebied, en in 1958 een autonome republiek binnen de Franse gemeenschap. Op 15 augustus 1960 werd Congo-Brazzaville onafhankelijk.

 

Doofpot

Uiteraard is er gedurende deze periode het nodige bloed vergoten. Pierre Savorgnan de Brazza, die werd benoemd tot gouverneur, was een man die het Congolese volk met respect behandelde. De Franse regering was daar niet blij mee, omdat ze van mening was dat het land daardoor minder productief was voor de Franse economie dan buurland Kongo-Vrijstaat. Daar hield Leopold II de bevolking hardhandig onder de duim, en dat legde België geen windeieren. De Brazza werd dan ook ontslagen. Jaren later werd hij na geruchten over wreedheden gevraagd de situatie in het land te onderzoeken. Hij beschreef de behandeling van de Congolese bevolking in een rapport dat tot op de dag van vandaag door de Franse regering in de doofpot is gestopt.

 

Na de onafhankelijkheid

In 1968 werd de politiek op communistische leest geschoeid. De Volksrepubliek Congo werd uitgeroepen. Deze volksrepubliek bestond tot 1991. In 1978 kwam Denis Sassou-Nguesso aan de macht met zijn Parti Congolais du Travail (PCT). Na de eerste meerpartijenverkiezingen in 1992 moest hij die afstaan aan Pascal Lissouba. Tussen 1993 en 2000 was het onrustig in het land. In 1997 kwam Sassou-Nguesso opnieuw aan de macht. Van 1997 tot 1999 woedde er een burgeroorlog, waarbij een onbekend maar groot aantal doden viel (er wordt gesproken van tienduizenden slachtoffers). Vanaf 2000 keerde de rust langzaamaan weer terug. Nadat zijn belangrijkste tegenstanders werden verhinderd deel te nemen ‘won’ Sassou-Nguesso in 2002 de verkiezingen opnieuw. Ook in 2009 werd hij herkozen. Ditmaal voor de laatste keer. Want volgens de Congolese Grondwet mag een president niet meer dan twee termijnen aan het roer staan. Maar op 25 oktober 2015 vond er op verzoek van zijn politieke vrienden een referendum plaats waarmee het mogelijk werd de Grondwet te wijzigen zodat Sassou-Nguesso opnieuw aan de verkiezingen kon deelnemen. Twee ministers die zich hier openlijk tegen uitspraken, zijn weggestuurd. Drie anderen werden om onduidelijker redenen ontslagen. Betogingen tegen het referendum werden verboden. Onder de mensen die toch de straat op gingen, vielen ten minste vier doden.

 

De Grondwet werd gewijzigd. Op 20 maart 2016 werd Sassou-Nguesso voor de derde keer als president gekozen. Hij is hiermee één van de langstzittende regeringsleiders in Afrika.

 

Meer Congo-Brazzaville
Reisverhaal: Visumperikelen
Reisverhaal: In de Congolese jungle…
Reisverhaal: Bewoners van de mangroven…
Achtergrond: Conflict tussen mens en olifant…
Boekrecensie: Congo – Redmond O’Hanlon…

 

Reis verder…